Hướng Dẫn Sử Dụng Cáng Cứu Thương Đúng Kỹ Thuật – Vận Chuyển Nạn Nhân An Toàn Trong Khẩn Cấp

Cách sử dụng cáng cứu thương đúng kỹ thuật gồm ba giai đoạn chính: đánh giá nạn nhân trước khi di chuyển, đặt nạn nhân lên cáng đúng tư thế và phối hợp nhịp nhàng giữa các thành viên khi khiêng, di chuyển. Thực hiện sai bất kỳ giai đoạn nào cũng có thể khiến chấn thương ban đầu (đặc biệt là chấn thương cột sống, gãy xương) trở nên nghiêm trọng hơn. Bài viết dưới đây trình bày chi tiết quy trình chuẩn, phù hợp cho đội PCCC cơ sở, nhân viên an toàn lao động và bất kỳ ai cần trang bị kỹ năng cứu hộ PCCC cơ bản.

Vì Sao Cần Sử Dụng Cáng Cứu Thương Đúng Kỹ Thuật?

Nhiều người cho rằng chỉ cần đặt nạn nhân lên cáng và khiêng đi là đủ, nhưng thực tế thao tác sai kỹ thuật có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng hơn cả chấn thương ban đầu. Một lỗi thường gặp trong xử lý hiện trường cháy nổ là nhấc nạn nhân lên quá vội, không cố định đầu – cổ, khiến nạn nhân nghi chấn thương cột sống bị tổn thương tủy sống nặng hơn.

Ba nguyên tắc cốt lõi khi dùng cáng cứu thương:

• Không di chuyển vội nếu chưa đánh giá sơ bộ tình trạng nạn nhân (trừ khi hiện trường có nguy cơ cháy lan, sập đổ buộc phải di chuyển khẩn cấp).
• Giữ trục đầu – cổ – thân thẳng hàng trong suốt quá trình đặt lên cáng và di chuyển, đặc biệt với nạn nhân nghi chấn thương cột sống.
• Phối hợp đồng bộ giữa những người khiêng cáng, tránh nghiêng, lắc đột ngột.

Lưu ý quan trọng: đây là hướng dẫn kỹ thuật cơ bản, không thay thế cho đào tạo sơ cấp cứu hoặc cứu hộ chuyên nghiệp. Với nạn nhân nghi chấn thương nặng, chấn thương cột sống, nên chờ nhân viên y tế/cứu hộ được đào tạo bài bản nếu điều kiện cho phép, và chỉ tự di chuyển khi hiện trường thực sự nguy hiểm (cháy lan, có nguy cơ sập đổ, ngạt khói).

Đánh Giá Nạn Nhân Trước Khi Di Chuyển

Trước khi đặt nạn nhân lên cáng, cần kiểm tra nhanh các yếu tố sau:

1. Ý thức: nạn nhân còn tỉnh, lơ mơ hay bất tỉnh.
2. Hô hấp: còn thở bình thường, thở gấp, hay không thở.
3. Dấu hiệu chấn thương rõ rệt: biến dạng chi, chảy máu nhiều, nghi ngờ gãy xương, đau vùng cổ – lưng khi hỏi (nếu nạn nhân còn tỉnh).
4. Cơ chế chấn thương: nạn nhân bị vật rơi trúng, ngã từ trên cao, hay chỉ hít khói – mỗi cơ chế có nguy cơ chấn thương khác nhau, ảnh hưởng đến cách đặt lên cáng.

Nếu nghi ngờ chấn thương cột sống (ngã cao, va đập mạnh vùng đầu/lưng), cần ưu tiên phương pháp cố định trục thân trước khi di chuyển, thay vì đặt lên cáng theo cách thông thường.

Cách Đặt Bệnh Nhân Lên Cáng Đúng Kỹ Thuật

Có hai kỹ thuật đặt nạn nhân lên cáng phổ biến, tùy theo tình trạng nạn nhân và số lượng người hỗ trợ.

Kỹ thuật lăn khúc gỗ (log roll) – dùng cho nghi chấn thương cột sống

Đây là kỹ thuật tiêu chuẩn khi nghi ngờ chấn thương cột sống, cần tối thiểu 3-4 người phối hợp:

1. Một người giữ cố định đầu – cổ nạn nhân, giữ vai trò chỉ huy nhịp (hô "1-2-3").
2. Hai đến ba người còn lại quỳ một bên nạn nhân, đặt tay dưới vai, hông, chân.
3. Khi có hiệu lệnh, cả nhóm lăn nạn nhân nghiêng sang một bên đồng thời, giữ trục đầu – thân – chân thẳng hàng.
4. Luồn cáng (hoặc ván cứng) vào sát lưng nạn nhân trong lúc đang nghiêng.
5. Đặt nạn nhân nằm ngửa trở lại xuống cáng, vẫn giữ đồng bộ theo hiệu lệnh.

Kỹ thuật nâng trực tiếp – dùng cho nạn nhân không nghi chấn thương cột sống

Với nạn nhân chỉ bị bỏng, ngạt khói nhẹ, không có dấu hiệu chấn thương cột sống:

1. Đặt cáng sát cạnh nạn nhân, mở khóa/khung cáng chắc chắn trước khi dùng.
2. Hai đến ba người quỳ một bên, luồn tay dưới vai, lưng, hông và chân nạn nhân.
3. Nâng đồng thời theo hiệu lệnh, xoay nhẹ đặt nạn nhân vào giữa cáng.
4. Cố định nạn nhân bằng dây đai (nếu cáng có trang bị) trước khi di chuyển.

Bảng so sánh hai kỹ thuật đặt nạn nhân lên cáng

Quy Trình Di Chuyển Nạn Nhân Trên Cáng An Toàn

Sau khi đặt nạn nhân lên cáng, quy trình di chuyển cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

• Cố định chắc chắn nạn nhân bằng dây đai trước khi nhấc cáng lên, đặc biệt khi di chuyển qua địa hình không bằng phẳng, cầu thang.
• Phân công vị trí khiêng cố định: thường 2-4 người, đứng đối xứng hai đầu cáng, một người đóng vai trò hô nhịp để cả nhóm nâng/hạ đồng thời.
• Ưu tiên đưa phần đầu nạn nhân đi trước khi lên cầu thang, đi chân trước khi xuống cầu thang – nguyên tắc này giúp giữ nạn nhân ở tư thế tương đối bằng phẳng, tránh dồn áp lực lên phần đầu hoặc chân đột ngột.
• Di chuyển với tốc độ ổn định, tránh chạy hoặc dừng đột ngột gây xóc, ảnh hưởng đến vết thương.
• Liên tục quan sát tình trạng nạn nhân trong lúc di chuyển: ý thức, hô hấp, màu da, để kịp thời xử lý nếu tình trạng xấu đi.
• Bàn giao thông tin đầy đủ cho nhân viên y tế khi đến điểm tiếp nhận: thời điểm xảy ra sự cố, các bước đã sơ cứu, diễn biến trong lúc di chuyển.

Những Sai Lầm Thường Gặp Khi Sử Dụng Cáng Cứu Thương

• Không kiểm tra khóa/chốt cáng trước khi dùng: cáng gấp gọn nếu chưa khóa chắc phần khung có thể sập giữa chừng, gây nguy hiểm cho cả nạn nhân và người khiêng.
• Khiêng cáng không đồng bộ nhịp bước: dễ gây nghiêng, xóc mạnh, đặc biệt nguy hiểm với nạn nhân chấn thương cột sống.
• Không cố định dây đai trước khi di chuyển, khiến nạn nhân có thể xê dịch, trượt khỏi cáng khi qua địa hình dốc hoặc cầu thang.
• Bỏ qua bước đánh giá ban đầu, vội vàng di chuyển ngay khi chưa xác định mức độ chấn thương, dẫn đến chọn sai kỹ thuật đặt lên cáng.
• Chỉ tập trung vào tốc độ mà quên theo dõi tình trạng nạn nhân trong suốt quá trình vận chuyển.

Xem thêm >> Phân Loại, Kích Thước Chuẩn & Ứng Dụng Cáng Cứu Thương Trong Cứu Hộ Hỏa Hoạn

Câu Hỏi Thường Gặp Về Cách Sử Dụng Cáng Cứu Thương

1. Cần tối thiểu bao nhiêu người để sử dụng cáng cứu thương đúng cách?

Tối thiểu 2 người có thể khiêng cáng cơ bản, nhưng với nạn nhân nghi chấn thương cột sống, nên có 3-4 người để thực hiện kỹ thuật lăn khúc gỗ và giữ trục thân thẳng hàng khi đặt lên cáng.

2. Có nên tự ý di chuyển nạn nhân nghi chấn thương cột sống nếu không có cáng ván cứng?

Chỉ nên di chuyển khi hiện trường thực sự nguy hiểm (cháy lan, nguy cơ sập đổ, ngạt khói) và không có lựa chọn khác. Nếu hiện trường tương đối an toàn, nên giữ nguyên tư thế nạn nhân và chờ đội cứu hộ được trang bị đầy đủ.

3. Kỹ thuật vận chuyển nạn nhân qua cầu thang cần lưu ý gì đặc biệt?

Nguyên tắc chung là đầu nạn nhân đi trước khi lên cầu thang và chân đi trước khi xuống cầu thang, giữ cáng ở tư thế càng gần bằng phẳng càng tốt, di chuyển chậm và có người hô nhịp.

4. Băng ca cấp cứu và cáng cứu thương có cùng cách sử dụng không?

Có. Về kỹ thuật đặt nạn nhân, cố định và vận chuyển là tương đương nhau, vì đây thực chất là hai cách gọi khác nhau của cùng một loại thiết bị.

Sử dụng cáng cứu thương đúng kỹ thuật không chỉ đơn giản là đặt nạn nhân lên và khiêng đi, mà đòi hỏi quy trình đánh giá – đặt nạn nhân – di chuyển được thực hiện đồng bộ, cẩn trọng, đặc biệt với các trường hợp nghi chấn thương cột sống. Trang bị đúng kỹ năng này giúp đội PCCC cơ sở và nhân viên an toàn lao động xử lý hiệu quả hơn khi có sự cố cháy nổ xảy ra.