Trong hồ sơ quản lý an toàn phòng cháy và chữa cháy (PCCC) của mọi doanh nghiệp, nhà máy, tòa nhà cao tầng hay cơ sở kinh doanh, phương án chữa cháy là tài liệu mang tính xương sống, định hướng toàn bộ kịch bản ứng phó khi có sự cố hỏa hoạn xảy ra. Đây không chỉ là văn bản bắt buộc phải xuất trình trong các đợt kiểm tra định kỳ hay hậu kiểm của cơ quan chức năng, mà còn là "cẩm nang tác chiến" thực tế giúp lực lượng tại chỗ dập lửa kịp thời và sơ tán người an toàn.
Tuy nhiên, không ít chủ cơ sở vẫn lúng túng trước các quy định mới nhất năm 2026: Cơ sở nào bắt buộc phải lập phương án chữa cháy, thẩm quyền phê duyệt thuộc về người đứng đầu doanh nghiệp hay cơ quan Cảnh sát PCCC, và cấu trúc một mẫu phương án chữa cháy cơ sở chuẩn bao gồm những hạng mục nào? Đội ngũ chuyên gia pháp lý và kỹ thuật tại PCCC Hoàng Phát sẽ phân tích toàn diện ngay dưới đây.
1. Phương Án Chữa Cháy Là Gì? Cơ Sở Nào Bắt Buộc Phải Lập?
-
Khái niệm:
Phương án chữa cháy là văn bản kỹ thuật và chiến thuật giả định trước các tình huống cháy phức tạp nhất có thể xảy ra tại cơ sở, từ đó đề ra kế hoạch huy động lực lượng, phương tiện, sơ đồ bố trí đội hình chữa cháy, lộ trình thoát nạn và phương thức phối hợp giữa lực lượng PCCC cơ sở với lực lượng Cảnh sát PCCC chuyên nghiệp.
-
Đối tượng bắt buộc phải xây dựng phương án:
Căn cứ Luật Phòng cháy và chữa cháy, Luật Cứu nạn, cứu hộ cùng các nghị định hướng dẫn thi hành mới nhất, người đứng đầu các cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC (bao gồm cả cơ sở thuộc Phụ lục III và Phụ lục IV) đều có trách nhiệm tổ chức xây dựng phương án chữa cháy cho cơ sở mình.
-
Ý nghĩa thực tế:
-
Xóa bỏ sự lúng túng khi có sự cố: Phân công rõ ràng ai ngắt cầu dao điện, ai vận hành trạm bơm, ai cầm bình cứu hỏa tiếp cận đám cháy và ai hướng dẫn thoát nạn.
-
Tuân thủ quy định pháp luật: Chủ động bảo vệ an toàn hoạt động và tránh rủi ro bị áp dụng mức xử phạt vi phạm PCCC 2026 từ 5.000.000 đến 15.000.000 VNĐ đối với hành vi không xây dựng hoặc không tổ chức thực tập phương án chữa cháy định kỳ.
-
2. Thẩm Quyền Phê Duyệt Phương Án Chữa Cháy Hiện Nay
Quy định về phê duyệt phương án chữa cháy được phân cấp rõ ràng dựa trên quy mô và tính chất nguy hiểm cháy, nổ của từng loại hình cơ sở:
-
Cơ sở Nguy hiểm Cháy Nổ: Cơ quan Cảnh sát PCCC & CNCH trực tiếp phê duyệt.
-
Cơ sở Quản lý Còn Lại: Người đứng đầu cơ sở tự phê duyệt và lưu hồ sơ.
2.1. Trường hợp thuộc thẩm quyền của Cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH
Đối với các cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ (thuộc danh mục Phụ lục II của Nghị định hướng dẫn Luật PCCC) như: nhà chung cư cao tầng, trung tâm thương mại lớn, khách sạn quy mô lớn, nhà máy sản xuất và kho hàng có khối tích lớn, cửa hàng xăng dầu, khí đốt hóa lỏng...
-
Người lập: Chủ cơ sở chủ trì lập phương án (hoặc thuê đơn vị tư vấn PCCC chuyên nghiệp lập).
-
Thẩm quyền phê duyệt: Cơ quan Cảnh sát PCCC và CNCH trực tiếp quản lý địa bàn (Cục Cảnh sát PCCC, Phòng Cảnh sát PCCC cấp Tỉnh hoặc Công an cấp Quận/Huyện) thẩm định và ký quyết định phê duyệt.
2.2. Trường hợp thuộc thẩm quyền của Người đứng đầu cơ sở
Đối với các cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC nhưng không nằm trong danh mục cơ sở nguy hiểm về cháy, nổ (các cơ sở nhỏ và vừa thuộc Phụ lục III còn lại và Phụ lục IV do UBND cấp Xã/Phường quản lý) như nhà ở kết hợp kinh doanh hay mô hình lưu trú áp dụng quy định PCCC cho nhà trọ, phòng cho thuê, người đứng đầu cơ sở tự ký phê duyệt phương án. Tương tự, các tiểu thương khi hoàn thiện danh mục thiết bị PCCC cho hộ kinh doanh cũng cần tự lập, ký tên, đóng dấu phê duyệt và chịu trách nhiệm lưu trữ văn bản này tại cửa hàng để xuất trình khi có đoàn kiểm tra.
3. Nội Dung Cần Có Trong Mẫu Phương Án Chữa Cháy Cơ Sở
Một bản mẫu phương án chữa cháy cơ sở hoàn chỉnh (thường áp dụng theo biểu mẫu quy định tại Thông tư hướng dẫn của Bộ Công an) phải trình bày đầy đủ 2 phần chính: Phần thuyết minh và Phần sơ đồ bố trí lực lượng, phương tiện.
Phần 1: Nội dung thuyết minh chi tiết
-
Đặc điểm tình hình cơ sở có liên quan đến công tác chữa cháy:
-
Vị trí địa lý, ranh giới tiếp giáp (Đông, Tây, Nam, Bắc giáp công trình gì), khoảng cách an toàn PCCC.
-
Giao thông phục vụ xe chữa cháy: Chiều rộng cổng, chiều cao thanh chắn, độ chịu tải mặt đường nội bộ.
-
Nguồn nước chữa cháy: Bể nước ngầm PCCC của cơ sở (dung tích bao nhiêu m3), các trụ nước chữa cháy đô thị hoặc ao hồ tự nhiên lân cận (khoảng cách, khả năng tiếp cận hút nước).
-
Tính chất hoạt động, đặc điểm kiến trúc xây dựng (số tầng, diện tích mặt bằng, bậc chịu lửa, vật liệu kết cấu chính) và tính chất nguy hiểm cháy, nổ của nguyên vật liệu.
-
Tổ chức lực lượng và trang thiết bị tại chỗ: Số lượng đội viên Đội PCCC cơ sở; thống kê chi tiết số lượng bình chữa cháy xách tay có dán tem nhãn bình chữa cháy kiểm định hợp lệ, hệ thống báo cháy tự động, cấu tạo và công suất cụm máy bơm chữa cháy (điện và diesel) cùng danh mục phương tiện cứu nạn cứu hộ theo Thông tư 150/BCA.
-
-
Dự kiến tình huống cháy phức tạp nhất và các tình huống đặc trưng:
-
Tình huống 1 (Tình huống cháy phức tạp nhất): Giả định đám cháy bùng phát tại khu vực tập trung nhiều chất dễ cháy nhất (ví dụ: kho chứa nguyên liệu, bãi đỗ xe tầng hầm), thời điểm cháy xảy ra vào ban đêm khi lực lượng ít người nhất, hệ thống chữa cháy tự động gặp sự cố hoặc đám cháy lan rộng sang khu vực lân cận.
-
Tình huống 2 (Các tình huống cháy đặc trưng khác): Giả định cháy tại khu vực tủ điện tổng, văn phòng làm việc hoặc khu vực sản xuất chính.
-
-
Kế hoạch triển khai lực lượng, phương tiện chữa cháy và cứu nạn cứu hộ:
-
Giai đoạn 1 (Lực lượng PCCC tại chỗ xử lý): Trình tự báo động, gọi điện thoại báo cháy qua số 114, cắt điện khu vực cháy, tổ chức hướng dẫn thoát nạn và sử dụng phương tiện tại chỗ (bình chữa cháy, họng nước vách tường) khống chế đám cháy.
-
Giai đoạn 2 (Phối hợp với Cảnh sát PCCC chuyên nghiệp): Phân công người đón xe chữa cháy tại cổng, báo cáo tình hình người bị nạn, chất cháy, nguồn nước cho Chỉ huy chữa cháy chuyên nghiệp và hỗ trợ triển khai đội hình dập tắt hoàn toàn đám cháy.
-
-
Công tác bổ sung, chỉnh lý và thực tập phương án:
-
Ghi nhận lịch sử cập nhật phương án khi cơ sở thay đổi quy mô, công năng.
-
Bảng theo dõi kết quả các lần tổ chức thực tập phương án chữa cháy định kỳ hàng năm.
-
Phần 2: Hệ thống sơ đồ kỹ thuật đính kèm
-
Sơ đồ mặt bằng tổng thể cơ sở: Thể hiện rõ các hạng mục nhà xưởng, lối đi nội bộ, vị trí cổng ra vào, nguồn nước chữa cháy, trạm bơm và hướng gió chủ đạo.
-
Sơ đồ bố trí lực lượng, phương tiện theo từng tình huống giả định: Thể hiện vị trí phát sinh điểm cháy, hướng phát triển của đám cháy, mũi tiến công của lực lượng tại chỗ, hướng di chuyển thoát nạn của người và vị trí đỗ xe của lực lượng Cảnh sát PCCC.
4. Quy Trình Lập, Phê Duyệt & Thực Tập Phương Án Chữa Cháy
Để văn bản có đầy đủ giá trị pháp lý và phát huy hiệu quả thực tế, cơ sở cần thực hiện đúng trình tự 4 bước sau:
| Bước thực hiện | Nội dung công việc chi tiết | Lưu ý quan trọng |
|---|---|---|
| Bước 1: Khảo sát & Soạn thảo | Thu thập bản vẽ mặt bằng, thống kê chính xác số lượng phương tiện PCCC hiện có và soạn thảo nội dung theo đúng biểu mẫu quy định. | Số liệu thiết bị ghi trong phương án phải khớp 100% với thực tế tại hiện trường. |
| Bước 2: Trình ký phê duyệt |
• Nếu thuộc diện Cảnh sát PCCC duyệt: Nộp hồ sơ trực tuyến qua Cổng dịch vụ công Bộ Công an hoặc nộp trực tiếp.
• Nếu tự duyệt: Giám đốc/Chủ cơ sở ký tên, đóng dấu. |
Thời gian giải quyết thủ tục phê duyệt của cơ quan Công an thường từ 05 - 07 ngày làm việc. |
| Bước 3: Tổ chức thực tập định kỳ | Tổ chức diễn tập thực tế theo đúng kịch bản đã viết trong phương án tối thiểu 01 lần / năm. | Phải thông báo trước bằng văn bản cho cơ quan Cảnh sát PCCC trực tiếp quản lý ít nhất 05 ngày làm việc. |
| Bước 4: Lập biên bản & Lưu hồ sơ | Sau khi diễn tập xong, lập Biên bản tổ chức thực tập phương án chữa cháy, rút kinh nghiệm và lưu vào Tệp hồ sơ quản lý PCCC. | Kết quả thực tập này là dữ liệu bắt buộc phải thống kê trong mẫu báo cáo PCCC cuối năm 2026 gửi cơ quan quản lý địa phương. |
5. Khi Nào Cần Xây Dựng Lại Hoặc Bổ Sung Phương Án Chữa Cháy?
Phương án chữa cháy không phải là tài liệu cố định vĩnh viễn. Chủ cơ sở bắt buộc phải tổ chức xây dựng lại hoặc bổ sung chỉnh lý ngay khi phát sinh một trong các thay đổi sau:
-
Có sự thay đổi lớn về tính chất, đặc điểm nguy hiểm cháy, nổ (ví dụ: chuyển đổi từ kho chứa vật liệu không cháy sang kho chứa hóa chất, bao bì, nhựa).
-
Cải tạo, mở rộng quy mô diện tích xây dựng, thay đổi kết cấu giao thông nội bộ hoặc thay đổi vị trí nguồn nước chữa cháy.
-
Thay đổi về tổ chức lực lượng PCCC cơ sở hoặc bổ sung các hệ thống chữa cháy tự động mới.
6. PCCC Hoàng Phát – Dịch Vụ Tư Vấn Lập Phương Án & Cung Cấp Thiết Bị PCCC Trọn Gói
Việc tự soạn thảo phương án chữa cháy nhưng thiếu kiến thức chiến thuật thủy lực, vẽ sai sơ đồ bố trí đội hình hoặc kê khai thiết bị không đạt chuẩn sẽ khiến hồ sơ bị cơ quan chức năng trả lại nhiều lần, làm chậm tiến độ hoạt động của doanh nghiệp.
PCCC Hoàng Phát là đối tác chuyên sâu đồng hành cùng các doanh nghiệp, nhà xưởng và tòa nhà trong việc hoàn thiện toàn diện công tác an toàn PCCC:
-
Tư vấn & Soạn thảo phương án chữa cháy trọn gói: Đội ngũ kỹ sư và chuyên gia pháp lý giàu kinh nghiệm trực tiếp khảo sát thực địa, đo vẽ sơ đồ kỹ thuật chuẩn xác, soạn thảo phương án chữa cháy đúng biểu mẫu mới nhất và hỗ trợ nộp hồ sơ trình phê duyệt nhanh chóng.
-
Hỗ trợ tổ chức thực tập phương án PCCC: Hướng dẫn kịch bản diễn tập thực tế, đào tạo kỹ năng sử dụng bình cứu hỏa, lăng vòi chữa cháy và kỹ năng thoát nạn cho đội viên PCCC cơ sở.
-
Cung cấp phương tiện PCCC chính hãng 100%, chuẩn kiểm định BCA: Phân phối đầy đủ bình chữa cháy (Tomoken, Dragon, Samwoo), tủ cứu nạn cứu hộ theo Thông tư 150/BCA, máy bơm chữa cháy (Ebara, Pentax, Inter, Tohatsu), đèn Exit và cửa chống cháy đạt chuẩn EI30 – EI120 với đầy đủ tem kiểm định của Cục Cảnh sát PCCC và CNCH.
-
Dịch vụ bảo trì & nạp sạc thiết bị định kỳ: Bảo dưỡng trạm bơm, tủ báo cháy tự động, nạp sạc bình chữa cháy chuẩn áp suất vạch xanh và cung cấp biểu mẫu checklist tự kiểm tra PCCC hằng tháng, giúp hệ thống thiết bị tại cơ sở luôn khớp 100% với số liệu kê khai trong phương án chữa cháy.
Quý doanh nghiệp, chủ đầu tư và chủ cơ sở đang cần tư vấn xây dựng phương án chữa cháy mới, chỉnh lý bổ sung phương án hoặc trang bị phương tiện PCCC đạt chuẩn kiểm định, hãy liên hệ ngay với PCCC Hoàng Phát để được hỗ trợ tận tâm!
THÔNG TIN LIÊN HỆ PCCC HOÀNG PHÁT:
-
Trụ sở TP.HCM: 497/10/3 Đường Hiệp Thành, KP 2, Phường Hiệp Thành, Quận 12, TP.HCM
-
Chi nhánh Hà Nội: Khu 5 thị trấn Trạm Trôi, huyện Hoài Đức, TP.Hà Nội
-
Hotline: 0965 072 074
-
Email: phongchayhoangphat@gmail.com